“Uşaqlar dediklərimizi yox, yaşadıqlarını öyrənirlər.”

 

Müasir dövrdə uşaqların inkişafı əvvəlki nəsillərlə müqayisədə fərqli istiqamətdə formalaşır. Məktəbəqədər təhsil sahəsində çalışan bir mütəxəssis kimi gündəlik müşahidələrim göstərir ki, bu dəyişikliklər həm mühitin, həm də tərbiyə üsullarının yenilənməsini zəruri edir. Uşaqların davranışları, ünsiyyət formaları və emosional reaksiyaları artıq daha fərqli xüsusiyyətlər nümayiş etdirir.

 

Bu dəyişikliklərin əsas səbəblərindən biri texnologiyanın erkən yaş dövrünə sürətli təsiridir. Rəqəmsal cihazlar uşaqların həyatına çox erkən daxil olur və bu, onların diqqət müddətinə, nitq inkişafına və sosial bacarıqlarına birbaşa təsir göstərir. Canlı ünsiyyətin azalması, virtual mühitin isə artması uşaqların emosional dünyasında müəyyən boşluqlar yaradır.

 

Müşahidələr göstərir ki, bəzi uşaqlarda səbirsizlik, diqqət dağınıqlığı və emosiyaları düzgün ifadə edə bilməmək kimi hallar daha çox müşahidə olunur. Bu xüsusiyyətlər onların həm təlim prosesinə qoşulmasına, həm də yaşıdları ilə münasibət qurmasına çətinlik yaradır. Halbuki bu dövr uşağın sosial və emosional bacarıqlarının formalaşdığı ən həssas mərhələlərdən biridir.

 

Uşağın inkişafında ailə mühitinin rolu isə danılmazdır. Valideynlərlə qurulan münasibət, evdəki emosional atmosfer və uşağa ayrılan keyfiyyətli vaxt onun psixoloji vəziyyətinə birbaşa təsir edir. Uşaq üçün sevgi, diqqət və anlaşılmaq hissi əsas ehtiyaclardandır. Bu ehtiyaclar qarşılanmadıqda, uşaq özünü ifadə etməkdə çətinlik çəkə və daxili narahatlıq yaşaya bilər.

 

Müasir yanaşmada oyun fəaliyyətinin əhəmiyyəti də xüsusi vurğulanmalıdır. Oyun uşağın öyrənmə, düşünmə və dünyanı dərk etmə vasitəsidir. Lakin bu gün sərbəst və yaradıcı oyunların yerini getdikcə daha çox passiv fəaliyyətlər tutur. Bu isə uşaqların həm yaradıcılıq potensialının, həm də müstəqil düşünmə qabiliyyətinin zəifləməsinə səbəb olur.

 

Bununla yanaşı, uşaqlarda erkən yaşlardan məsuliyyət hissinin formalaşdırılması vacibdir. Kiçik tapşırıqların verilməsi, gündəlik vərdişlərin öyrədilməsi və müstəqilliyin təşviqi onların özünə inamını artırır və gələcək həyatlarına müsbət təsir göstərir.

 

Müasir tərbiyə sistemində emosional intellektin inkişafı da mühüm yer tutur. Uşaqlara öz hisslərini tanımaq, onları düzgün ifadə etmək və idarə etməyi öyrətmək onların sosial münasibətlərində daha uğurlu olmasına kömək edir.

 

Bu prosesdə müəllimin rolu yalnız bilik verən deyil, həm də uşağa istiqamət göstərən, onu anlayan və dəstəkləyən bir şəxs kimi dəyərləndirilməlidir. Müəllimin yanaşması uşağın şəxsiyyət kimi formalaşmasına birbaşa təsir edir.

 

Eyni zamanda valideyn və müəllim əməkdaşlığı uşağın inkişafında əsas amillərdən biridir. Bu əməkdaşlıq uşağın həm evdə, həm də təhsil mühitində eyni dəyərlərlə böyüməsinə şərait yaradır.

 

Nəticə olaraq qeyd etmək olar ki, müasir dövrdə uşaqların sağlam inkişafı yalnız təhsil ilə məhdudlaşmır. Onların emosional rifahı, psixoloji dəstəyi və düzgün tərbiyə mühiti əsas rol oynayır. Sevgi, diqqət və düzgün yanaşma ilə böyüyən uşaq gələcəyin güclü və balanslı fərdinə çevrilir.

 

Vüsalə Məmmədova